Студенттер жиі шатастыратын механика ұғымдарын тақырып бойынша зерттеңіз
Әр қате түсінікке түсіндірме, дұрыс жауап, мысал және зерттеу жолы беріледі.
Тақырыптар бойынша топтастырылған ұғымдық қателер құрылымы
Топтама бойынша сүзіп, әр қате түсінікті егжей-тегжейлі зерттеңіз
Егер денеге күш әсер етпесе, ол қозғала алмайды.
Ньютонның бірінші заңы бойынша тең әсерлі күш нөл болса, дене тыныштық күйін немесе бірқалыпты түзу сызықты қозғалысын сақтайды.
Массасы үлкен дене Жерге тезірек құлайды.
Ауаның кедергісі ескерілмесе, барлық денелер бірдей үдеумен (g ≈ 9.8 м/с²) құлайды.
Дене бір сәтте тоқтап тұрса, оның үдеуі де нөлге тең.
Үдеу — жылдамдықтың өзгеру жылдамдығы. Жоғары лақтырылған дене ең биік нүктеде v = 0, бірақ a = g ≠ 0.
Жүк машинасы көлікпен соқтығысқанда, оған үлкен күшпен әсер етеді.
Ньютонның үшінші заңы бойынша әсер мен қарсы әсер күштері модулі бойынша тең, бағыты қарама-қарсы.
Үйкеліс күші әрдайым дененің қозғалыс бағытына қарсы.
Тыныштық үйкелісі қозғалысты ТУДЫРАТЫН күшке қарсы бағытталады, сондықтан кейде қозғалыс бағытымен бағыттас болуы мүмкін.
Импульс пен күш бірдей физикалық шамалар.
Импульс p = mv — қозғалыс мөлшері. Күш F — импульстің уақыт бойынша өзгеру жылдамдығы.
Ракета жанармайдың ауаға тірелуінің арқасында ұшады.
Ракета импульстің сақталу заңы бойынша ұшады: газдар бір бағытта лақтырылады, ракета қарама-қарсы бағытта үдейді.
Үйкеліс кезінде энергия жоғалып кетеді.
Энергия сақталу заңы бойынша энергия жоғалмайды, тек бір түрден екінші түрге айналады (жылулық, дыбыс, деформация).
Центрге тартқыш күш — табиғаттың жеке бір күші.
Центрге тартқыш күш — бұл рөл, оны нақты күштер (тарту, керілу, үйкеліс, гравитация) атқарады.
Бұрылыстағы көліктегі жолаушыны сыртқа итеретін шынайы күш бар.
Бірқалыпты шеңберлік қозғалыста үдеу әрдайым центрге бағытталады. «Сыртқа итеру» сезімі — инерция.
Маятниктің тербеліс амплитудасы артса, оның периоды да артады.
Кіші ауытқуларда математикалық маятниктің периоды амплитудаға тәуелсіз (изохрондық).
Ауыр маятник жеңіл маятниктен баяуырақ тербеледі.
Математикалық маятниктің периоды тек ұзындыққа және g-ға тәуелді, массаға тәуелсіз.
Дене қанша жол жүрсе, орын ауыстыруы да сонша болады.
Жол — траектория ұзындығы (скаляр), ал орын ауыстыру — бастапқы және соңғы нүктені қосатын вектор.
Дене қай бағытта қозғалса, үдеуі де сол бағытта болады.
Үдеу — жылдамдықтың өзгеру бағытын көрсетеді, қозғалыс бағытын емес.
Жылдамдық модулі тұрақты болса, үдеу жоқ.
Бағыт өзгергендіктен, центрге тартқыш үдеу бар: a = v²/r.
Орташа жылдамдық әрқашан жүрілген жолға байланысты есептеледі.
Орташа жылдамдық орын ауыстыруға, ал орташа жол жылдамдығы жүрілген жолға бөлінеді.
Күш әсері тоқтаған сәтте қозғалыс та тоқтайды.
Үйкеліс болмаса, дене бұрынғы жылдамдығымен қозғала береді (инерция).
Дене тіректе тұрса, тірек реакциясы міндетті түрде mg болады.
Тірек реакциясы қозғалыс жағдайына, үдеуге және қосымша күштерге тәуелді.
Дене қозғалмай тұрса, үйкеліс күші міндетті түрде максимал болады.
Статикалық үйкеліс сыртқы күшке қарай өзгеріп, максимал мәнге дейін ғана артады.
Жылдамдық үлкен болса, үдеу де міндетті түрде үлкен.
Үдеу қорытқы күшке және массаға тәуелді: a = F/m.
Ілулі денеде жіптің керілу күші әрқашан mg болады.
Дене үдемелі қозғалса, керілу күші mg-ден өзгеше болуы мүмкін.
Күш солға бағытталса, дене бірден солға қозғалады.
Күш жылдамдықты өзгертеді; дене біраз уақыт бұрынғы бағытта қозғала беруі мүмкін.
Серпімсіз соқтығыста импульс сақталмайды.
Тұйық жүйеде толық импульс серпімді де, серпімсіз де соқтығыста сақталады.
Кез келген соқтығысуда кинетикалық энергия толық сақталады.
Кинетикалық энергия тек серпімді соқтығыста сақталады; серпімсіз соқтығыста бір бөлігі жылуға айналады.
Импульсі үлкен дененің жылдамдығы да міндетті түрде үлкен.
Импульс p = mv — массаға да, жылдамдыққа да тәуелді.
Көлбеу жол ұзын болғандықтан, ауырлыққа қарсы жұмыс әрқашан көп.
Ауырлық күшінің жұмысы биіктік айырмасына тәуелді, жол пішініне емес.
Күш әсер етсе, ол әрқашан жұмыс жасайды.
Жұмыс күш пен орын ауыстыру арасындағы бұрышқа тәуелді: A = Fs·cosα.
Көп жұмыс істеген адам міндетті түрде қуаттырақ.
Қуат жұмыстың орындалу жылдамдығын сипаттайды: P = A/t.
Кинетикалық энергия жылдамдыққа тура пропорционал.
Кинетикалық энергия жылдамдықтың квадратына пропорционал: E_k = mv²/2.
Айналып тұрған денеде барлық нүктелер бірдей жылдамдықпен қозғалады.
Сызықтық жылдамдық радиусқа тәуелді: v = ωr.
Домалап келе жатқан дөңгелектің барлық нүктелері алға қозғалады.
Тайғанамай домалауда төменгі жанасу нүктесінің жерге қатысты лездік жылдамдығы нөл.
Массасы бірдей денелердің инерция моменті де бірдей.
Инерция моменті масса таралуына және айналу осіне тәуелді.
Күш үлкен болса, айналдыру әсері де міндетті түрде үлкен.
Күш моменті күшке, күш иініне және бұрышқа тәуелді: M = Fd·sinα.
Ғарышкер салмақсыз болғандықтан, оған ауырлық күші әсер етпейді.
Орбитада ауырлық күші бар; ғарышкер мен кеме бірге еркін құлайды.
Тек Жер Айды тартады, Ай Жерге әсер етпейді.
Екі дене бір-бірін модульдері тең гравитациялық күшпен тартады.
Жоғары орбитада серік жылдамырақ қозғалады.
Шеңберлік орбитада радиус артса, орбиталық жылдамдық кемиді: v = √(GM/r).
Дене тепе-теңдік нүктесінен өткенде үдеу ең үлкен болады.
Гармоникалық тербелісте тепе-теңдік нүктесінде үдеу нөл, ал жылдамдық максимум.
Толқын таралғанда бөлшектер толқынмен бірге алысқа көшеді.
Орта бөлшектері тепе-теңдік маңында тербеледі, ал энергия таралады.
Жиілік көп болса, толқын жылдамырақ таралады.
Бір ортада толқын жылдамдығы ортаның қасиеттеріне тәуелді, жиілікке емес.
Дыбыс толқын болғандықтан, вакуумда да тарала алады.
Дыбыс — механикалық толқын, сондықтан таралу үшін материалдық орта қажет.