Санақ жүйесі және радиус-вектор
Дененің кеңістіктегі орны санақ жүйесімен (санақ денесі + координата жүйесі + сағат) анықталады. Нүктенің орны радиус-вектор r арқылы беріледі. r = x·i + y·j + z·k, мұнда i, j, k — координаталық осьтердің бірлік векторлары.
Радиус-вектор: x, y, z — нүктенің координаталары; i, j, k — осьтер бойындағы бірлік векторлар.
Радиус-вектордың модулі (координата басынан нүктеге дейінгі қашықтық).
Орын ауыстыру және жол
Орын ауыстыру Δr — бастапқы және соңғы орындарды қосатын вектор. Жол S — траектория ұзындығы (скаляр, тек оң мәнді). Тұзу сызықты қозғалыста |Δr| = S, қисық сызықты қозғалыста S ≥ |Δr|.
Орын ауыстыру векторы: r₁ — бастапқы, r₂ — соңғы радиус-вектор.
Жылдамдық
Орташа жылдамдық — орын ауыстырудың уақытқа қатынасы. Лездік жылдамдық — Δt → 0 шегінде, ол траекторияға жанама бойымен бағытталған.
Орташа жылдамдық: Δr — орын ауыстыру, Δt — уақыт аралығы.
Лездік жылдамдық — радиус-вектордың уақыт бойынша туындысы. Бағыты — траекторияға жанама.
Лездік жылдамдықтың модулі — жолдың уақыт бойынша туындысы.
Үдеу. Тангенциалды және нормаль құраушылар
Үдеу — жылдамдықтың уақыт бойынша өзгеру жылдамдығы. Қисық сызықты қозғалыста үдеуді екіге бөлеміз: тангенциалды (модульдің өзгерісін), нормаль (бағыттың өзгерісін) сипаттайды.
Лездік үдеу — жылдамдықтың уақыт бойынша туындысы.
Тангенциалды үдеу — жылдамдық модулінің өзгеру жылдамдығы. Жанама бойымен бағытталған.
Нормаль (центрге тартқыш) үдеу. v — лездік жылдамдық, R — траектория қисықтық радиусы. Центрге қарай бағытталған.
Толық үдеудің модулі.
Бірқалыпты және бірқалыпты үдемелі қозғалыс
Бірқалыпты қозғалыста v = const, a = 0. Бірқалыпты үдемелі қозғалыста a = const ≠ 0.
Бірқалыпты қозғалыс жолы. v — тұрақты жылдамдық, t — уақыт.
Бірқалыпты үдемелі қозғалыстағы лездік жылдамдық. v₀ — бастапқы жылдамдық, a — үдеу.
Бірқалыпты үдемелі қозғалыстағы жол.
Уақытсыз формула — жылдамдық пен жолды байланыстырады.
Айналмалы қозғалыс кинематикасы
Бұрыштық шамалар — айналмалы қозғалысты сипаттайды. Бұрыштық жылдамдық ω осі бойымен бағытталған (оң бұранда ережесі).
Бұрыштық жылдамдық. φ — бұрылу бұрышы (рад), бірлігі — рад/с.
Бұрыштық үдеу. Бірлігі — рад/с².
Сызықтық және бұрыштық жылдамдық байланысы. R — айналу радиусы.
Период (бір айналымға кететін уақыт) және жиілік (с⁻¹ немесе Гц).