Барлық лекциялар
10-дәріс

Бүкіләлемдік тартылыс заңы

Ньютонның бүкіләлемдік тартылыс заңы, гравитациялық өріс, еркін түсу үдеуі, ғарыштық жылдамдықтар, Кеплер заңдары.

Бүкіләлемдік тартылыс заңы

Кез келген екі материялық нүкте арасында олардың массаларының көбейтіндісіне тура, ара қашықтығының квадратына кері пропорционал тартылыс күші әсер етеді.

F — тартылыс күші, m₁, m₂ — денелер массасы, r — олардың центрлері арасындағы қашықтық.

Гравитация тұрақтысы — Кавендиш тәжірибесінде өлшенген.

Еркін түсу үдеуі

Жер бетіндегі дененің тартылыс үдеуі. Биіктікке және ендікке байланысты өзгереді.

Жер бетіндегі g. M⊕ — Жер массасы, R⊕ — Жер радиусы. Жуықтап g ≈ 9,8 м/с².

h биіктіктегі еркін түсу үдеуі — биіктік артқан сайын азаяды.

Ғарыштық жылдамдықтар

I-ғарыштық — Жер серігі болуға жеткілікті жылдамдық. II-ғарыштық — Жер тартылысын жеңіп шығуға жеткілікті. III-ғарыштық — Күн жүйесінен шығу.

I-ғарыштық жылдамдық — Жер маңындағы дөңгелек орбитадағы жылдамдық.

II-ғарыштық — Жерден парабола бойынша кету жылдамдығы.

Кеплер заңдары

1) Планеталар фокусының бірінде Күн орналасқан эллипспен қозғалады. 2) Радиус-вектор бірдей уақыт ішінде бірдей аудандар сызады (импульс моментінің сақталуы). 3) Айналу периодтарының квадраты үлкен жарты остерінің кубтарына пропорционал.

Кеплердің III заңы. T — айналу периоды, a — эллипс орбитаның үлкен жарты осі.